Երեխայի իրավունքներ

Situation in Armenia

<p style="text-align: justify;">Երեխան ծննդյան պահից ձեռք է բերում մի շարք իրավունքներ, որոնք պաշտպանված են ինչպես միջազգային պայմանագրերով, այնպես էլ ներպետական օրենսդրությամբ:</p><p style="text-align: justify;">Հայաստանի Հանրապետությունը անդամակցում է բազմաթիվ միջազգային պայմանագրերի, որոնք առնչվում են երեխայի իրավունքների պաշտպանությանը (Երեխայի իրավունքների մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիա, Կոնվենցիա երեխայի միջազգային առեւանգման քաղաքացիական մոտեցումների մասին, Երեխաների պաշտպանության եւ օտարերկրյա որդեգրման բնագավառում համագործակցության մասին կոնվենցիա, Երեխայի աշխատանքի վատթարագույն ձեւերի մասին կոնվենցիա, Երեխայի իրավունքների մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի՝   մանկավաճառության եւ մանկական պոռնոգրաֆիայի մասին կամընտիր արձանագրությունեւ այլն), ինչպես նաեւ ընդունել է մի շարք ներպետական օրենսդրական ակտեր, որոնց թվում են՝ Երեխայի իրավունքների մասին օրենքը,</p><p style="text-align: justify;">Առանց ծնողական խնամքի մնացած երեխաների սոցիալական պաշտպանության մասին օրենքը, Ընտանեկան օրենսգիրքը եւ այլն: Օրենսդրորեն նախատեսված են նաեւ երեխաների իրավունքների պաշտպանության ազգային եւ մարզային հանձնաժողովներ եւ խնամակալության ու հոգաբարձության մարմիններ:</p><p style="text-align: justify;">2003 թ.-ի դեկտեմբերի 18-ին ՀՀ կառավարությունը հաստատեց ՀՀ-ում երեխայի իրավունքների պաշտպանության 2004 - 2015 թվականների ազգային ծրագիրը, համաձայն որի աշխատանքներ պետք է տարվեն  ՀՀ-ի երեխայի իրավունքների պաշտպանությանը վերաբերող օրենսդրության բարելավման ուղղությամբ առողջապահության, սոցիալական ապահովության, հանգստի, ժամանցի եւ մշակութային կյանքի,  արդարադատության, կրթության ոլորտներում:</p><p style="text-align: justify;">Չնայած օրենսդրական երաշխիքներին, գործնականում առկա են բազմաթիվ խնդիրներ երեխաների պաշտպանության հարցում, որոնք մատնանշվել են նաեւ 2010 թ.-ի ՄԱԿ-ի համընդհանուր պարբերականզեկույցում: Համաձայն որի շատ երկրներ շեշտել են երեխաների ավելի մեծ պաշտպանության անհրաժեշտությունը  եւ ցանկացած տեսակի բռնությունից զերծ պահելու պետության պարտավորությունը:</p><p style="text-align: justify;">Հայաստանում մարդու իրավունքների մասին ԱՄՆ Պետ Դեպարտամենտի 2010 թ.-ի զեկույցը վեր է հանում երեխաների կրթության իրավունքին առնչվող խնդիրները, որոնք ավելի սուր են արտահայտված մասնավորապես հեռավոր շրջաններում: Ըստ զեկույցի մայրաքաղաքում ստացված կրթության որակը անհամեմատելի է հեռավոր շրջաններում տրվող հանրակրթության հետ: Մեծ է նաեւ այն երեխաների թիվը ովքեր չեն շարունակում իրենց ուսումը բազային կրթություն ստանալուց հետո:</p><p style="text-align: justify;">Համաձայն 2009թ.-ին Փրկենք երեխաներին (Save the Children) կազմակերպության կողմից «Աշխատենք ՀՀ-ում երեխաների նկատմամբ բռնությունը դադարեցնելու համար» (Working to Stop Violence against Children in Armenia) ծրագրի շրջանակներում կատարված հետազորություններին, որոնք անցկացվել են ՀՀ 6 մարզերում եւ Երեւանում, երեխաները բռնության են ենթարկվում ինչպես ընտանիքում, այնպես էլ այլ վայրերում։ Որպես ամենատարածված բռնության տեսակ մատնանշվել են ընտանեկան բռնությունը /հոգեբանական եւ ֆիզիկական/ եւ անուշադրության մատնելը:</p><p style="text-align: justify;">ԱՄՆ Պետ Դեպարտամենտի Մարդկանց թրաֆիքինգի վերաբերյալ տարեկան զեկույցի համաձայն աղջիկները ենթարկվում են սեռական թրաֆիկինգի (<a href="http://www.state.gov/g/tip/" target="_blank">Department of State's <em>Annual </em><em>Trafficking in Persons Report</em></a>): ՀՀ-ի սահմաններում նույնպես հանդիպում են ստրկության եւ սեռական բռնության դեպքեր:</p><p style="text-align: justify;">Սմբատ Ուրումյանը դատապարտվել է 10 տարի ժամկետով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 1321-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին, 3-րդ, 5-րդ, 6-րդ կետերով (հարկադիր աշխատանք) եւ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 139-րդ հոդվածի 3-րդ մասով (Սեքսուալ բնույթի բռնի գործողությունները) նախատեսված հանցանք կատարելու համար, որը ուժի մեջ է մտել 2011թ.-ի մայիսի 24-ին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից կայացրած որոշումից հետո<a name="_ftnref1" href="#_ftn1">[1]</a>:</p><p style="text-align: justify;">Լեվոն Ավագյանը, 2010թ.-ի մայիսի 24-ին, Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 142  հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ եւ դատապարտվել 2 տարի ազատազրկման, սակայն ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը մասնակի փոփոխել է ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի  դատարանի դատակավճիռըև պատժի մասով խստացրել է՝ դարձնելով այն 3 տարի։ Դատավճիռը ուժի մեջ է մտել 2010թ.-ի հոկտեմբերի 22-ին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի գործը վերադարձնելու մասին որոշումից հետո:<a name="_ftnref2" href="#_ftn2">[2]</a></p><p style="text-align: justify;">Հայաստանի Հելսինկյան կոմիտեի կողմից 2007-2009 թվականներին հատուկ դպրոցներում եւ գիշերօթիկ դպրոցներում անցկացված հարցումների արդյունքում պարզվել է, որերեխաների նկատմամբ կիրառվում են այնպիսի պատիժներ, ինչպիսիք են անկյուն կանգնեցնելը,  որևէ խմբակից զրկելը,  նաև կոպիտ վերաբերմունքը (ծեծ, ապտակ, ականջ քաշել)։</p><p style="text-align: justify;">Ավելին, որոշ ուսուցիչներ ուժի կիրառումը դասասենյակում համարել են ընդունելի անհրաժեշտության դեպքում:<a name="_ftnref3" href="#_ftn3">[3]</a> Վերոհիշյալ դեպքերից հետո ՀՀ Գիտության եւ կրթության նախարարությունը հիմնեց Հայաստանի Հանրապետության Կրթության և գիտության նախարարության Հատուկ հանրակրթական ուսումնական հաստատություններում մշտադիտարկում իրականացնող հասարակական դիտորդների խումբ' 15<a name="_ftnref4" href="#_ftn4">[4]</a> հասարակական կազմակերպությունների անդամակցությամբ, որի նպատակն է պաշտպանել երեխաների իրավունքները հատուկ հանրակրթական ուսումնական հաստատություններում։  </p><p style="text-align: justify;">Իր գործունեության մեկ տարվա ընթացքում դիտորդական աշխատանք է ծավալել 10 հատուկ դպրոցներում ինչպես Երեւանում այնպես էլ մարզերում: Դիտորդական խումբը ունի երեխաների իրավունքների պաշտպանության ամբողջական մոտեցում՝ հաշվի է առնվում թ'ե կրթական իրավունքները, թ'ե բռնությունից զերծ մնալու իրավունքը, թ'ե առողջության իրավունքը:</p><p style="text-align: justify;">Խումբն իրականացնում է հատուկ հանրակրթական ուսումնական հաստատություններում իրավիճակի վերլուծություններ, ներկայացնում է եզրակացություններ և առաջարկություններ, որոնք ուղղված են  բարելավելու առկա համակարգը։ Երեխաների իրավունքները հաճախակի ոտնահարվում են նաեւ ընդհանուր հանրակրթական դպրոցներում<a name="_ftnref5" href="#_ftn5">[5]</a>:</p><p style="text-align: justify;">Էթնիկ փոքրամասնությունների երեխաների իրավունքները նույնպես լիովին պաշտպանված չեն: 2010 թ.-ի ՄԱԿ-ի ՄԱԿ-ի համընդհանուր պարբերականի (UPR) զեկույցին կից առաջարկություններում շատ պետություններ մատնանշում են Հայաստանում էթնիկ փոքրամասնությունների երեխաների կրթական ծրագրերին ավելի մեծ ուշադրություն դարձնելու անհրաժեշտությունը՝ առաջարկելով ուսումնական ծրագրերում ընդգրկել փոքրամասնությունների լեզուն, գրականությունը եւ պատմությունը:<a name="_ftnref6" href="#_ftn6">[6]</a></p><p style="text-align: justify;">Շատ են նաեւ երեխաների աշխատանքային իրավունքի չարաշահման դեպքերը: Համաձայն ՀՀ օրենսդրության 14 տարեկանից փոքր երեխաների աշխատանքը արգելվում է: 14 տարեկան երեխաները կարող է աշխատել, միայն եթե կա ծնողի/ծնողների/ կամ խնամակալի /խնամակալների/ թույլտվությունը: 16 տարեկանից սկսած երեխաները աշխատանքի իրավունք ունեն, սակայն արգելվում է ծանր, առողջության համար վնասակար և (կամ) վտանգավոր աշխատանք կատարել, ինչպես նաեւ արգելվում է աշխատել արտաժամյա, հանգստյան եւ տոն օրերին, գիշերային ժամերին:</p><p style="text-align: justify;">Չնայած սահմանված սահմանափակումներին, 14 տարին չլրացած շատ անչափահասներ աշխատում են՝ վաճառելով ծաղիկներ, լվանալով ավտոմեքենաներ, ֆերմաներում: Համաձայն Մարդու իրավունքների մասին ԱՄՆ Պետ Դեպարտամենտի 2010 թ.-ի զեկույցի, Հայաստանում աշխատող, մասնավորապես  ծանր աշխատանքի մեջ ներգրավված անչափահասների հիմնական մասը չունի աշխատանքային պայմանագիր։</p><p style="text-align: justify;">Անչափահասների արդարադատության համակարգի անկատարելությունը մեծ խնդիրը է ՀՀ-ում: Թերի է ինչպես օրենսդրությունը, այնպես էլ դրա գործնական կիրառումը: Անչափահասների արդարադատությունը առանձին օրենսդրական կարգավորում չունի: Անչափահասների կողմից կատարված հանցագործությունները կարգավորվում են Քրեական օրենսգրքով, Քրեական դատավարության օրենսգրքով եւ այլն:</p><p style="text-align: justify;">Կատարված որոշ օրենսդրական փոփոխություններ համապատասխանեցրել են անչափահասների նկատմամբ կիրառվող օրենսդրությունը միջազգային չափանիշներին եւ նորմերին: Օրինակ, ձերբակալման պահից ի վեր անչափահաս կասկածյալը կամ մեղադրյալը անվճար իրավաբանական օգնության իրավունք ունի, ավելին հարցաքննությունների ժամանակ պաշտպանի մասնակցությունը պարտադիր է<a name="_ftnref7" href="#_ftn7">[7]</a>:</p><p style="text-align: justify;">Պարտադիր է նաեւ անչափահասի օրինական ներկայացուցչի<a name="_ftnref8" href="#_ftn8">[8]</a> ներկայությունը այդ հարցաքննությունների ժամանակ: Սակայն կա օրենսդրական բաց, քանի որ անչափահաս վկաները չեն օգտվում անվճար փաստաբան ունենալու իրավունքից։  </p><p style="text-align: justify;">Ոչ մեծ հանցանքների համար չի թույլատրվում որպես խափանման միջոց կիրառել կալանքը<a name="_ftnref9" href="#_ftn9">[9]</a>:  Կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու որոշումը տրվում է միայն դատարանի կողմից, որը համաձայն միջազգային նորմերի պետք է ծայրահեղ դեպքում կիրառվի:</p><p style="text-align: justify;">Սակայն ինչպես ցույց են տալիս դատավարությունների մոնիտորինգները կալանավորումը բավականին հաճախ է կիրառվում որպես խափանման միջոց՝ համապատասխան կերպով հաշվի չեն առնվում անչափահասների խոցելիությունը, անհատական գործի փաստական հանգամանքները կամ օրենքով նախատեսված հիմքերի առկայությունը:</p><p style="text-align: justify;">Դատապարտված աղջիկ անչափահասների պահման համար չկա նախատեսված առանձին քրեակատարողական հիմնարկ, ի տարբերություն անչափահաս տղա դատապարտյալների։  Նրանք պահվում են չափահաս կանանց համար նախատեսված հիմնարկում։</p><hr style="text-align: justify;" size="1" /><p style="text-align: justify;"><a name="_ftn1" href="#_ftnref1">[1]</a>Համաձայն մեղադրական եզրակացության դատապարտյալը լինելով հատուկ դպրոցի փոխտնօրեն, շահադիտական նպատակներով ստիպել է նույն դպրոցի սաներին զբաղվել մուրացկանությամբ մոտ 2 տարի շարունակ, ինչպես նաեւ սեքսուալ բնույթի բռնի գործողություններ է կատարել 14 տարին չլրացած սաներից մեկի նկատմամբ:</p><p style="text-align: justify;"><a name="_ftn2" href="#_ftnref2">[2]</a> Համաձայն մեղադրական եզրակացության դատապարտյալը աշխատելով Նուբարաշեն թիվ 11 հատուկ օժանդակ դպրոցում որպես հայերեն լեզվի ուսուցիչ 2 տարի շարունակ կատարել է անառակաբարո գործողություններ 16 տարին չլրացած դպրոցի աշակերտուհիների նկատմամբ:</p><p style="text-align: justify;"><a name="_ftn3" href="#_ftnref3">[3]</a><strong> Helsinki Committee of Armenia</strong> Knowledge against Violence, Report of the Monitoring, Yerevan 2010, pg. 18</p><p style="text-align: justify;"><a name="_ftn4" href="#_ftnref4">[4]</a> Համաձայն 02.06.2011թ.-ի տվյալների խումբը ունի 15 հկ ադամ</p><p style="text-align: justify;"><a name="_ftn5" href="#_ftnref5">[5]</a><strong>Helsinki Committee of Armenia</strong> §Բռնությունից երեխայի պաշտպանության իրավունքը ՀՀ Արագածոտնի, Լոռու, Կոտայքի, Շիրակի, Սյունիքի, Վայոց ձորի, Տավուշի մարզերի եւ Երեւան քաղաքի հանրակրթական  դպրոցներում» մոնիթորինգի զեկույց: Դիտորդ, N 39, 2008  </p><p style="text-align: justify;"><a name="_ftn6" href="#_ftnref6">[6]</a> Human Rights Council Report of the Working Group on the Universal</p><p style="text-align: justify;">Periodic Review - Armenia, Fifteenth session, May 2010, para 93-98</p><p style="text-align: justify;"><a name="_ftn7" href="#_ftnref7">[7]</a> ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի <strong>69-րդ հոդված կետ 5</strong></p><p style="text-align: justify;"><a name="_ftn8" href="#_ftnref8">[8]</a> ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի <strong>441-րդ հոդված</strong></p><p style="text-align: justify;"><a name="_ftn9" href="#_ftnref9">[9]</a> ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի <strong>442-րդ հոդված</strong></p>
<p style="text-align: justify;">Երեխան ծննդյան պահից ձեռք է բերում մի շարք իրավունքներ, որոնք պաշտպանված են ինչպես միջազգային պայմանագրերով, այնպես էլ ներպետական օրենսդրությամբ:</p><p style="text-align: justify;">Հայաստանի Հանրապետությունը անդամակցում է բազմաթիվ միջազգային պայմանագրերի, որոնք առնչվում են երեխայի իրավունքների պաշտպանությանը (Երեխայի իրավունքների մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիա, Կոնվենցիա երեխայի միջազգային առեւանգման քաղաքացիական մոտեցումների մասին, Երեխաների պաշտպանության եւ օտարերկրյա որդեգրման բնագավառում համագործակցության մասին կոնվենցիա, Երեխայի աշխատանքի վատթարագույն ձեւերի մասին կոնվենցիա, Երեխայի իրավունքների մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի՝   մանկավաճառության եւ մանկական պոռնոգրաֆիայի մասին կամընտիր արձանագրությունեւ այլն), ինչպես նաեւ ընդունել է մի շարք ներպետական օրենսդրական ակտեր, որոնց թվում են՝ Երեխայի իրավունքների մասին օրենքը,</p><p style="text-align: justify;">Առանց ծնողական խնամքի մնացած երեխաների սոցիալական պաշտպանության մասին օրենքը, Ընտանեկան օրենսգիրքը եւ այլն: Օրենսդրորեն նախատեսված են նաեւ երեխաների իրավունքների պաշտպանության ազգային եւ մարզային հանձնաժողովներ եւ խնամակալության ու հոգաբարձության մարմիններ:</p><p style="text-align: justify;">2003 թ.-ի դեկտեմբերի 18-ին ՀՀ կառավարությունը հաստատեց ՀՀ-ում երեխայի իրավունքների պաշտպանության 2004 - 2015 թվականների ազգային ծրագիրը, համաձայն որի աշխատանքներ պետք է տարվեն  ՀՀ-ի երեխայի իրավունքների պաշտպանությանը վերաբերող օրենսդրության բարելավման ուղղությամբ առողջապահության, սոցիալական ապահովության, հանգստի, ժամանցի եւ մշակութային կյանքի,  արդարադատության, կրթության ոլորտներում:</p><p style="text-align: justify;">Չնայած օրենսդրական երաշխիքներին, գործնականում առկա են բազմաթիվ խնդիրներ երեխաների պաշտպանության հարցում, որոնք մատնանշվել են նաեւ 2010 թ.-ի ՄԱԿ-ի համընդհանուր պարբերականզեկույցում: Համաձայն որի շատ երկրներ շեշտել են երեխաների ավելի մեծ պաշտպանության անհրաժեշտությունը  եւ ցանկացած տեսակի բռնությունից զերծ պահելու պետության պարտավորությունը:</p><p style="text-align: justify;">Հայաստանում մարդու իրավունքների մասին ԱՄՆ Պետ Դեպարտամենտի 2010 թ.-ի զեկույցը վեր է հանում երեխաների կրթության իրավունքին առնչվող խնդիրները, որոնք ավելի սուր են արտահայտված մասնավորապես հեռավոր շրջաններում: Ըստ զեկույցի մայրաքաղաքում ստացված կրթության որակը անհամեմատելի է հեռավոր շրջաններում տրվող հանրակրթության հետ: Մեծ է նաեւ այն երեխաների թիվը ովքեր չեն շարունակում իրենց ուսումը բազային կրթություն ստանալուց հետո:</p><p style="text-align: justify;">Համաձայն 2009թ.-ին Փրկենք երեխաներին (Save the Children) կազմակերպության կողմից «Աշխատենք ՀՀ-ում երեխաների նկատմամբ բռնությունը դադարեցնելու համար» (Working to Stop Violence against Children in Armenia) ծրագրի շրջանակներում կատարված հետազորություններին, որոնք անցկացվել են ՀՀ 6 մարզերում եւ Երեւանում, երեխաները բռնության են ենթարկվում ինչպես ընտանիքում, այնպես էլ այլ վայրերում։ Որպես ամենատարածված բռնության տեսակ մատնանշվել են ընտանեկան բռնությունը /հոգեբանական եւ ֆիզիկական/ եւ անուշադրության մատնելը:</p><p style="text-align: justify;">ԱՄՆ Պետ Դեպարտամենտի Մարդկանց թրաֆիքինգի վերաբերյալ տարեկան զեկույցի համաձայն աղջիկները ենթարկվում են սեռական թրաֆիկինգի (<a href="http://www.state.gov/g/tip/" target="_blank">Department of State's <em>Annual </em><em>Trafficking in Persons Report</em></a>): ՀՀ-ի սահմաններում նույնպես հանդիպում են ստրկության եւ սեռական բռնության դեպքեր:</p><p style="text-align: justify;">Սմբատ Ուրումյանը դատապարտվել է 10 տարի ժամկետով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 1321-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին, 3-րդ, 5-րդ, 6-րդ կետերով (հարկադիր աշխատանք) եւ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 139-րդ հոդվածի 3-րդ մասով (Սեքսուալ բնույթի բռնի գործողությունները) նախատեսված հանցանք կատարելու համար, որը ուժի մեջ է մտել 2011թ.-ի մայիսի 24-ին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից կայացրած որոշումից հետո<a name="_ftnref1" href="#_ftn1">[1]</a>:</p><p style="text-align: justify;">Լեվոն Ավագյանը, 2010թ.-ի մայիսի 24-ին, Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 142  հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ եւ դատապարտվել 2 տարի ազատազրկման, սակայն ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը մասնակի փոփոխել է ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի  դատարանի դատակավճիռըև պատժի մասով խստացրել է՝ դարձնելով այն 3 տարի։ Դատավճիռը ուժի մեջ է մտել 2010թ.-ի հոկտեմբերի 22-ին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի գործը վերադարձնելու մասին որոշումից հետո:<a name="_ftnref2" href="#_ftn2">[2]</a></p><p style="text-align: justify;">Հայաստանի Հելսինկյան կոմիտեի կողմից 2007-2009 թվականներին հատուկ դպրոցներում եւ գիշերօթիկ դպրոցներում անցկացված հարցումների արդյունքում պարզվել է, որերեխաների նկատմամբ կիրառվում են այնպիսի պատիժներ, ինչպիսիք են անկյուն կանգնեցնելը,  որևէ խմբակից զրկելը,  նաև կոպիտ վերաբերմունքը (ծեծ, ապտակ, ականջ քաշել)։</p><p style="text-align: justify;">Ավելին, որոշ ուսուցիչներ ուժի կիրառումը դասասենյակում համարել են ընդունելի անհրաժեշտության դեպքում:<a name="_ftnref3" href="#_ftn3">[3]</a> Վերոհիշյալ դեպքերից հետո ՀՀ Գիտության եւ կրթության նախարարությունը հիմնեց Հայաստանի Հանրապետության Կրթության և գիտության նախարարության Հատուկ հանրակրթական ուսումնական հաստատություններում մշտադիտարկում իրականացնող հասարակական դիտորդների խումբ' 15<a name="_ftnref4" href="#_ftn4">[4]</a> հասարակական կազմակերպությունների անդամակցությամբ, որի նպատակն է պաշտպանել երեխաների իրավունքները հատուկ հանրակրթական ուսումնական հաստատություններում։  </p><p style="text-align: justify;">Իր գործունեության մեկ տարվա ընթացքում դիտորդական աշխատանք է ծավալել 10 հատուկ դպրոցներում ինչպես Երեւանում այնպես էլ մարզերում: Դիտորդական խումբը ունի երեխաների իրավունքների պաշտպանության ամբողջական մոտեցում՝ հաշվի է առնվում թ'ե կրթական իրավունքները, թ'ե բռնությունից զերծ մնալու իրավունքը, թ'ե առողջության իրավունքը:</p><p style="text-align: justify;">Խումբն իրականացնում է հատուկ հանրակրթական ուսումնական հաստատություններում իրավիճակի վերլուծություններ, ներկայացնում է եզրակացություններ և առաջարկություններ, որոնք ուղղված են  բարելավելու առկա համակարգը։ Երեխաների իրավունքները հաճախակի ոտնահարվում են նաեւ ընդհանուր հանրակրթական դպրոցներում<a name="_ftnref5" href="#_ftn5">[5]</a>:</p><p style="text-align: justify;">Էթնիկ փոքրամասնությունների երեխաների իրավունքները նույնպես լիովին պաշտպանված չեն: 2010 թ.-ի ՄԱԿ-ի ՄԱԿ-ի համընդհանուր պարբերականի (UPR) զեկույցին կից առաջարկություններում շատ պետություններ մատնանշում են Հայաստանում էթնիկ փոքրամասնությունների երեխաների կրթական ծրագրերին ավելի մեծ ուշադրություն դարձնելու անհրաժեշտությունը՝ առաջարկելով ուսումնական ծրագրերում ընդգրկել փոքրամասնությունների լեզուն, գրականությունը եւ պատմությունը:<a name="_ftnref6" href="#_ftn6">[6]</a></p><p style="text-align: justify;">Շատ են նաեւ երեխաների աշխատանքային իրավունքի չարաշահման դեպքերը: Համաձայն ՀՀ օրենսդրության 14 տարեկանից փոքր երեխաների աշխատանքը արգելվում է: 14 տարեկան երեխաները կարող է աշխատել, միայն եթե կա ծնողի/ծնողների/ կամ խնամակալի /խնամակալների/ թույլտվությունը: 16 տարեկանից սկսած երեխաները աշխատանքի իրավունք ունեն, սակայն արգելվում է ծանր, առողջության համար վնասակար և (կամ) վտանգավոր աշխատանք կատարել, ինչպես նաեւ արգելվում է աշխատել արտաժամյա, հանգստյան եւ տոն օրերին, գիշերային ժամերին:</p><p style="text-align: justify;">Չնայած սահմանված սահմանափակումներին, 14 տարին չլրացած շատ անչափահասներ աշխատում են՝ վաճառելով ծաղիկներ, լվանալով ավտոմեքենաներ, ֆերմաներում: Համաձայն Մարդու իրավունքների մասին ԱՄՆ Պետ Դեպարտամենտի 2010 թ.-ի զեկույցի, Հայաստանում աշխատող, մասնավորապես  ծանր աշխատանքի մեջ ներգրավված անչափահասների հիմնական մասը չունի աշխատանքային պայմանագիր։</p><p style="text-align: justify;">Անչափահասների արդարադատության համակարգի անկատարելությունը մեծ խնդիրը է ՀՀ-ում: Թերի է ինչպես օրենսդրությունը, այնպես էլ դրա գործնական կիրառումը: Անչափահասների արդարադատությունը առանձին օրենսդրական կարգավորում չունի: Անչափահասների կողմից կատարված հանցագործությունները կարգավորվում են Քրեական օրենսգրքով, Քրեական դատավարության օրենսգրքով եւ այլն:</p><p style="text-align: justify;">Կատարված որոշ օրենսդրական փոփոխություններ համապատասխանեցրել են անչափահասների նկատմամբ կիրառվող օրենսդրությունը միջազգային չափանիշներին եւ նորմերին: Օրինակ, ձերբակալման պահից ի վեր անչափահաս կասկածյալը կամ մեղադրյալը անվճար իրավաբանական օգնության իրավունք ունի, ավելին հարցաքննությունների ժամանակ պաշտպանի մասնակցությունը պարտադիր է<a name="_ftnref7" href="#_ftn7">[7]</a>:</p><p style="text-align: justify;">Պարտադիր է նաեւ անչափահասի օրինական ներկայացուցչի<a name="_ftnref8" href="#_ftn8">[8]</a> ներկայությունը այդ հարցաքննությունների ժամանակ: Սակայն կա օրենսդրական բաց, քանի որ անչափահաս վկաները չեն օգտվում անվճար փաստաբան ունենալու իրավունքից։  </p><p style="text-align: justify;">Ոչ մեծ հանցանքների համար չի թույլատրվում որպես խափանման միջոց կիրառել կալանքը<a name="_ftnref9" href="#_ftn9">[9]</a>:  Կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու որոշումը տրվում է միայն դատարանի կողմից, որը համաձայն միջազգային նորմերի պետք է ծայրահեղ դեպքում կիրառվի:</p><p style="text-align: justify;">Սակայն ինչպես ցույց են տալիս դատավարությունների մոնիտորինգները կալանավորումը բավականին հաճախ է կիրառվում որպես խափանման միջոց՝ համապատասխան կերպով հաշվի չեն առնվում անչափահասների խոցելիությունը, անհատական գործի փաստական հանգամանքները կամ օրենքով նախատեսված հիմքերի առկայությունը:</p><p style="text-align: justify;">Դատապարտված աղջիկ անչափահասների պահման համար չկա նախատեսված առանձին քրեակատարողական հիմնարկ, ի տարբերություն անչափահաս տղա դատապարտյալների։  Նրանք պահվում են չափահաս կանանց համար նախատեսված հիմնարկում։</p><hr style="text-align: justify;" size="1" /><p style="text-align: justify;"><a name="_ftn1" href="#_ftnref1">[1]</a>Համաձայն մեղադրական եզրակացության դատապարտյալը լինելով հատուկ դպրոցի փոխտնօրեն, շահադիտական նպատակներով ստիպել է նույն դպրոցի սաներին զբաղվել մուրացկանությամբ մոտ 2 տարի շարունակ, ինչպես նաեւ սեքսուալ բնույթի բռնի գործողություններ է կատարել 14 տարին չլրացած սաներից մեկի նկատմամբ:</p><p style="text-align: justify;"><a name="_ftn2" href="#_ftnref2">[2]</a> Համաձայն մեղադրական եզրակացության դատապարտյալը աշխատելով Նուբարաշեն թիվ 11 հատուկ օժանդակ դպրոցում որպես հայերեն լեզվի ուսուցիչ 2 տարի շարունակ կատարել է անառակաբարո գործողություններ 16 տարին չլրացած դպրոցի աշակերտուհիների նկատմամբ:</p><p style="text-align: justify;"><a name="_ftn3" href="#_ftnref3">[3]</a><strong> Helsinki Committee of Armenia</strong> Knowledge against Violence, Report of the Monitoring, Yerevan 2010, pg. 18</p><p style="text-align: justify;"><a name="_ftn4" href="#_ftnref4">[4]</a> Համաձայն 02.06.2011թ.-ի տվյալների խումբը ունի 15 հկ ադամ</p><p style="text-align: justify;"><a name="_ftn5" href="#_ftnref5">[5]</a><strong>Helsinki Committee of Armenia</strong> §Բռնությունից երեխայի պաշտպանության իրավունքը ՀՀ Արագածոտնի, Լոռու, Կոտայքի, Շիրակի, Սյունիքի, Վայոց ձորի, Տավուշի մարզերի եւ Երեւան քաղաքի հանրակրթական  դպրոցներում» մոնիթորինգի զեկույց: Դիտորդ, N 39, 2008  </p><p style="text-align: justify;"><a name="_ftn6" href="#_ftnref6">[6]</a> Human Rights Council Report of the Working Group on the Universal</p><p style="text-align: justify;">Periodic Review - Armenia, Fifteenth session, May 2010, para 93-98</p><p style="text-align: justify;"><a name="_ftn7" href="#_ftnref7">[7]</a> ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի <strong>69-րդ հոդված կետ 5</strong></p><p style="text-align: justify;"><a name="_ftn8" href="#_ftnref8">[8]</a> ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի <strong>441-րդ հոդված</strong></p><p style="text-align: justify;"><a name="_ftn9" href="#_ftnref9">[9]</a> ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի <strong>442-րդ հոդված</strong></p>

>>



  • The study has revealed the cases involving violations of the rights of juveniles

    13.03.2013 | Position
    On March 13, 2013 Study on Ill-treatment and Torture against Juveniles in the Republic of Armenia was presented in Yerevan. The study was conducted in cooperation of UNICEF, Civil Society Institute and Penal Reform International organizations together with the Office of Human Rights Defender and funded by the EU.

  • Human Rights in Armenia in 2012: Women, Children, and Persons with Disabilities

    02.01.2013 | Point of View
    Mira Antonyan, Executive director of the Armenian Relief Fund's “Children's Support Center” says that the year's achievement in the field of children's rights was that more people became concerned with children's rights and the state policy on the issue changed. In the field of women's rights the biggest achievement of 2012 was the focus of public attention on women's issues and rights.

  • Juvenile offender can change if given an opportunity, says the expert

    18.12.2012 | Point of View
    “When we come to the community with an issue, they always say: “we do not have any money or resources”. With the model of Abovyan Rehabilitation Centre we demonstrated that the thing does not always lay in money, you just need to have a willingness and enthusiasm,” believes the child rights expert Mira Antonyan.

  • There are many issues in the penitentiary institution for juveniles

    29.11.2012 | Position
    «The penitentiary institution for juveniles shall be not the institution for punishment but, most importantly, a social institution, where people work on rehabilitation,” points out Arman Danielyan, president of Civil Society Institute NGO. In his opinion, juvenile justice in Armenia does not correspond to internationally accepted standards.

  • The goal of juvenile justice should be rehabilitation not punishment

    22.11.2012 | Position
    On November 19 the presentation of the study “Juvenile Justice in Armenia: Legislative Analysis” was held by the Civil Society Institute NGO. In the study it is stressed out that juvenile justice system of Armenia does not comply with the accepted international standards. There is no special legislative act on juvenile justice, specialized judges, prosecutors and defense lawyers; there is no general policy on crime prevention etc.

  • Victims of trafficking need to be protected and re-socialized

    20.11.2012 | News
    Since 2008, in Armenia there have been 8 official cases of trafficking in children, resulted in suffering of 11 youngsters, as declared by Tatevik Bezhanyan, Director of programs on trafficking and migration, People in Need, Armenian branch, at the press-conference given on 20 November.

  • Children From Gyumri Urge Environment Preservation

    13.07.2012 | News
    In one of Gyumri’s playgrounds the garbage took the unhappy smiley face till the children removed it, and with planting flowers transformed it into a happy smiley face. This was the plot of an environmental commercial, created by children from 15 to17 years old, who take photography classes at the Center for Development “Moush” NGO. The commercial draws attention to the recycling problem in Gyumri. The environmental commercial was first presented in Yerevan on July 13th at a photo exhibition, which was arranged within the frames of the project “Grassroots Voice for Human Rights Mobilization”.

  • The work with juveniles in the Penitentiary institution

    10.07.2012 | News
    On July 4th Civil Society Institute NGO organized a workshop to present the main issues revealed during the research of the social-psychological work conducted with juveniles and of the educational process in «Abovyan» Penitentiary institution (PI).

  • Juvenile Justice: Reform suggestions

    09.07.2012 | Point of View
    “While administering Juvenile Justice it is important that juveniles are not involved in criminal proceedings and alternative measures should be enforced, the justice should move from penal to restorative functions. The work with juveniles should include psychologists, social workers”, believes Penal Reform International Regional Director Tsira Chanturia.

  • Previous
  • Next